Düşünme ve yaratıcılıkla ilgili bazı psikolojik kavramlar: kişilik, tutumlar, güdülenme, zekâ, duygusal zekâ
“Sosyal EtkileÅŸim ve Ä°letiÅŸim Becerileri” konusu kapsamında incelediÄŸimiz, benliÄŸin dinamizmine karşılık, kiÅŸilik bir ölçüde statik özellik göstermektedir. KiÅŸiliÄŸi bireyin özel (characteristic) ve ayırıcı (distinctive) davranışları biçiminde tanımlamak mümkündür (Morgan, 1980). Özel davranışlardır, çünki bireyin sıklıkla gösterdiÄŸi tipik davranışlardır. Ayırdedici davranışlardır, çünki bireyi baÅŸkalarından farklı kılarlar. KiÅŸilik özellikleri, bir baÅŸka deyiÅŸle kiÅŸiliÄŸi oluÅŸturan davranışlar sıklıkla gösterilmeleri ve ayırıcı olmaları nedeniyle baÅŸkalarının kiÅŸiyi algılamasında ön plana çıkarlar ve kiÅŸinin davranışlarını tahmin etmede kullanılırlar. Oysa, belirli davranışların sıklıkla gösterilmesi her durumda gösterilecekleri anlamına gelmez. Bu nedenle yalnızca kiÅŸiliÄŸin davranışları tahmin etmede kullanılması yanıltıcı olabilir. DiÄŸer yandan yetenekler, benlik deÄŸeri, baÅŸa çıkma davranışları gibi bazı kiÅŸilik özellikleri, iÅŸ ortamına iliÅŸkin duygu ve davranışları anlamakta kullanılabilecek deÄŸerli bilgiler verirler.
Yeteneklerin bilinmesi ve geliştirilmesi halinde daha etkin görevlendirme ve grup çalışmalarına katkı elde etmek mümkün olabilir. Benlik değeri, kişinin mücadele etme gücü, sosyal ortamdaki yerini belirleme, sağlıklı ve doğru iletişim kurma davranışları üzerindeki büyük etkisiyle önemli bir parametredir. Başa çıkma davranışları ise kişinin sorunlar ve çatışmalar karşısındaki davranış ve tavır alışlarını belirlemesi açısından önem kazanmaktadır.
Tutumları da “Sosyal EtkileÅŸim ve Ä°letiÅŸim Becerileri” konusu kapsamında kiÅŸiler arası etkileÅŸim açısından kısaca incelemiÅŸtik. Ä°ÅŸ ortamına ve süreçlerine iliÅŸkin duygu ve davranışları anlamakta tutumlardan da yararlanılabilir (Kağıtçıbaşı, 1979). Tutumlar, kiÅŸilerin sosyal etkileÅŸim davranışları ve düşünme gibi zihinsel süreçler üzerinde olumsuz veya olumlu etkiler gösterebilmektedir (Forbes, 1999).
Güdülenme (motivation) iş performansı açısından sıklıkla kullanılan bir kavramdır. Güdülenme kişinin bir davranışı yapma eğiliminde olmasıdır. İhtiyaçlar gibi içsel veya kaynağı kişide olan, ödül ve ceza gibi kaynağı dışarıda olan faktörler kişileri güdüleyebilmektedir. Güdülenme kişinin ortama istemli ve etkin olarak katılmasını sağlaması açısından önemli olduğu kadar, iş doyumu elde edebilmesi için de gereklidir. Yaratıcılık için ilham veya yaratma güdüsü bir önkoşuldur (Forbes, 1999).
Zekâ sorun çözme yeteneğidir. Sorunların yaşandığı alanlara (mekanik, sözel, sayısal, sosyal, duygusal vb) göre farklı zekâ alanlarından da sözetmek mümkündür. Psikolojide kullanılan zekâ kavramı, bireyin sorun çözme yeteneğini; bir başka açıdan çevreye uyum düzeyini ifade etmektedir. Bu nedenle standart zekâ testlerinde mekanik, algısal, düşünsel ve sözel beceriler sayısal olarak ölçülüp, bireyin kendi özelliklerini taşıyan toplum grubu içindeki yeri belirlenmeye çalışılmaktadır (Morgan, 1980). Zekâ düzeyi işe ve iş yerine uygun kişileri belirlemek için kullanılabilecek bir parametredir. Ancak çok genel tanımlanması halinde ölçülmesi zorlaşmakta veya çok özel tanımlandığında ölçümün geçerliği azalmaktadır.
Thorndike zekâyı üç alana ayırmaktadır. 1.Soyut zekâ: sözel ve matematiksel sembolleri anlama ve bu sembollerle iÅŸlem yapma becerisi. 2.Somut zekâ: nesneleri anlama ve nesnelerle iÅŸlem yapma becerisi. 3.Sosyal zekâ: insanları anlama ve insanlarla iliÅŸki kurma becerisi. Sosyal zekâ kiÅŸiler arası ve kiÅŸi içi biçiminde de ayrılmıştır. Thorndike’ın sosyal zekâ kavramı, günümüzde kullanılan duygusal zekâ kavramına çok yakındır. Duygusal zekâ, kendi duygularını ve baÅŸkalarının duygularını gözleme, duyguları ayırdetme ve duygulara iliÅŸkin bilgiyi düşünme ve eylemlerinde rehber olarak kullanma becerisi olarak tanımlanabilir. Duygusal zekâyı bir süreç olarak ta incelemek mümkündür. Kendi farkında olmak (kendini gözlemek ve duygularını belirleyebilmek), duyguları yönetmek (duygunun duruma uygun olup olmadığını deÄŸerlendirmek ve korkular, kaygılar gibi duygudurumlarını yönetmek), kendini güdülemek (duyguları amacı gerçekleÅŸtirmek için yönlendirmek), empati kurmak ve iliÅŸkileri yönetmek (sosyal rekabet ve sosyal becerilerden haraketle baÅŸkalarının duygularını yönetmek) (Young, Temmuz 2001).
Duygusal zekâ, liderlik, grup performansı, bireysel performans, kişiler arası alışveriş, değişimi yönetmek ve performans değerlendirme gibi işe ilişkin süreçlerle ilişkilendirilmektedir. Özellikle yöneticilerin yüksek duygusal zekâ sahibi olmaları gerektiği vurgulanmaktadır. Çünki, duygusal zekâ insanları yönetme becerisi açısından merkezi öneme sahiptir. Duygusal zekâ eğitimle geliştirilebilmektedir (Murray, Temmuz 2001).
Popularity: 10% [?]
Add A Comment